سلطان محمد ميرزا قاجار
84
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
چاله از پستخانهء آركر الى پستخانهء چاله بيست و سه ورست [ است ] . اول راه بلند و پست كمى دارد ، بعد هموار [ مىشود ] . همهء اين راه جنگل و محل زراعت ، [ داراى ] دهات آباد و باغستان خوب است . همهجا ابريشم به عمل مىآورند . رودخانههاى جارى خوبى دارد . پستخانهء چاله عمارت معتبرى دارد . [ 44 آ ] سواى پستخانه ، ده آباد خوبى هست . سواى اين آبادى ، اطراف همهجا دهات آباد بزرگ است . مردمش همه گرجى [ اند ] . مليد از پستخانهء چاله الى پستخانهء مليد بيست و هشت ورست [ است ] . همهء راه از ميان دره و جنگل و آبادى [ و ] محل زراعت و باغستان مىگذرد . حالت هوا و صفا و آبادى اين محل مثل همان منازل سابق است كه مذكور شد ، بل شىء زايد . كوال از پستخانهء مليد الى پستخانهء كوال هجده ورست [ است ] . همه از ميان دره و آبادى و جنگل مىگذرد . گويا قطعه [ اى ] از بهشت است . خود پستخانه عمارت خوبى دارد . از جهت آبوهوا و صفا و صورتهاى خوب ، اين ولايات دخلى به تفليس ندارد . ساختن راهها دولت روس كرورها بهجهت هموار كردن اين راهها و بستن پلهاى سنگى و چوبى بر روى رودخانهها صرف كرده است كه عقل بيننده در آن كارها حيران شود . كوههايى را كه براى وسعت راه تراشيدهاند بهجهت اينكه ديگر [ 44 ب ] ريزش نكند همه را از سنگ تراشيده و [ با ] آهك ، ديوارهاى محكم ساختهاند . بعضى از پلهايى كه از چوب ساخته بودهاند با اينكه مبالغ كلى مخارج ساختن آنها شده است در كارند [ آنها را ] برچيده ، عوض آنها پلهاى محكم از سنگ تراشيده مىسازند .